overzicht artikelen

Op naar de stad van visioenen !!

categorie	publicaties	archief
aanvang	27-06-2009	print
locatie	Stad in de Etalage, Stadskantoor - Wolvenhoek

Aart Wijnen heeft destijds als voorzitter van het BAI gevraagd aan Marius van de Wildenberg en mij om een architectuurgids voor de stad s-hertogenbosch te maken. In eerste instantie hadden mensen het idee dat de ‘oude gids' een update zou krijgen. Een nieuw hoofdstukje erbij. Een paar oude projecten eruit, een paar nieuwe erin. Immers de stad was door verschillende grote projecten als Grote Wielen, Haverleij en Paleiskwartier onder grote belangstelling van buitenaf, een aantal kopstukken rijker. Het bouwen aan de stad parallel trekken met het bouwen aan een architectuurgids.

Wethouder Geert Snijders ontvangt de enige echte 'glazen Bossche bol'!

Wat is eigenlijk een architectuurgids??

Dat hebben wij ons als eerste afgevraagd. We dachten daarbij juist niet meteen aan een update van foto's. In de klassieke zin en zoals wij die allemaal vanuit de boekenkasten kennen, zijn architectuurgidsen vaak verzamelingen van mooie en bezienswaardige architectuurprojecten. Architectuur met het de grote A. De projecten worden vaak voorafgegaan door een historische en chronologische geschiedschrijving, keurig op rijtjes met tijdsbalken of in een alfabetische volgorde beschreven.

Niets dan lof, het zijn vaak prachtige gidsen.

Onze insteek was anders. Ervaren wij de stad als een optelsom van projecten ? Als een naslagwerk van mooie foto's. Als ik een willekeurige voorbijganger zou vragen om de route van thuis naar hier te beschrijven dan ontstaat er een andere notie van architectuur. Niemand zal die route beschrijven als een optelsom van gebouwen of fotostandpunten, maar meer als een filmische lijn, of als een reeks van ervaringen of sfeerbeschrijvingen. Elke beschouwer leest zijn of haar eigen stad, zo je wilt, stelt zijn of haar eigen stad samen. Heeft een eigen perspectief. Het gaat daarbij juist niet om het perfecte fotografische standpunt maar om de beleving en de context waarin het gebouw is geplaatst..

Ik vergelijk het maar zo. De hoogte van een gebouw ervaart iedereen anders, als je er naast woont, of je er voor staat, of als je er van af springt.

Die gids wilde wij maken, die gids van de stad wilde wij beschrijven. Een ervaringsgids of een gids van de ervaringsdeskundige die gekleurd vanuit een bepaalde bril of invalshoek de stad beschouwt of analyseert. En dan is het natuurlijk ook mooi meegenomen indien je al die zaken tot een route aaneen kan smeden. Het idee ontstond om onze stad als ‘stad van steden' te gaan lezen. Als een gelaagde ervaring van verschillende brillen, perspectieven of beschouwers. Er bestaat niet zoiets als ‘1 stad'. Onze gedachten waren juist bij al die andere steden die s-hertogenbosch rijk is

Toen Aart ons vroeg was het de tijd van de Altstadt gedachte. Het glazen kooitje van VMX aan de Does de Willeboissingel langs de Dommel werd inzet van polemiek, hoe transparant het ook wilde zijn. Dat kon toch echt niet. De stad werd eenzijdig gepresenteerd, al jaren leek iedereen gefocussed op de Binnenstad. Daar gebeurt het. De Altstadt werd geconserveerd neergezet met strikte welstandelijke en monumentale wetten. Niks op tegen, maar tamelijk eenzijdig en wellicht een beeld dat je van een verdedigingswerk of vestingstad mag verwachten.
Maar de stad heeft zoveel meer. Volgens mij luidde dat moment de keerzijde van het kijken naar onze stad in. De spiegel. Niet meer centrisch naar binnen, maar juist naar buiten. In die vergelijking heb ik beweerd om naast de Altstadt ook een Neustadt te gaan ontwikkelen. Ook met strikte welstandelijke en neomonumentale wetten. Er is dus meer, er is een andere beleving, een ander perspectief, de aandacht is en MOET anders.

Nou die uitdaging hebben Marius en ik aanvaard. Wij zijn eigenlijk direct aan de slag gegaan om een goede gids te produceren. Wij zijn geen uitgevers en geen zware schrijvers. Al snel vonden we Gertjan Arts en Willem van der Velden als partners in crime. Gertjan was bestuurslid van het BAI en redacteur van de vorige gids. We wilde iets nieuws. En er waren geen referenties voor handen. En dan is het altijd lastig om iets te ontwikkelen en op de markt te brengen.

Om verdieping in de belevingsthema;s te zoeken hebben we een klankbordgroep bijeengeroepen. Jan Nelissen, Nico Nelissen, Jan Nakken, Gerard Rooijakkers, Mariet Schoenmakers en de initiatiefnemers. We hebben besproken welke thema's aan bod zouden moeten komen. Uiteindelijk is het feitelijke redactieteam versterkt met Olv Klijn en Joks Jansen. Op een later moment heeft Jules Goris het stokje van Gertjan Arts overgenomen.

Het resultaat mag er zijn.

Had de gids nog een andere bedoeling. Natuurlijk hebben wij al nagedacht over het vervolg. Dat zou je mogen verwachten van 2 architecten. Geen zwart wit denken, maar veelkeleurig en gericht op de toekomst in de stad.

Allereerst zou de gids de guideline kunnen zijn voor een reeks van lezingen, onderzoeken, tentoonstellingen etc voor het BAI. De verdiepingsslag van de thema's. De tentoonstelling 10 x Den Bosch hoort daar natuurlijk bij. Maar wij doelden op een meer structurele behandeling per kwartaal of half jaar van de gekozen perspectieven.

Daarnaast leveren andere perspectieven natuurlijk een aantal nieuwe hoofdstukken. 11, 12, 13 x .. Alhoewel, .... iemand was ons al voor. Gisteren mocht Willem van der Made de elfde paragraaf aan de gids toevoegen. Hij mocht als eerste zijn visie over de stad presenteren. Dat hield hij een beetje af, dus eigenlijk telt dat niet mee, maar hij zei toch iets moois. Hij had het over de 3 C's, compact, contrast en complex. Zo zou je onze stad of stedelijkheid kunnen definiëren. Niet in termen van hoogbouw, maar in termen van ‘maximale verschillen op minimale afstand'. Dat is vlgs mij de definitie van stedelijkheid in onze stad en dat mag sterker worden aangezet.

In zijn lezing ging het ook over onze stad en de verbinding met het water. Over de open plekken die onze stad rijk is. Inderdaad het water en de plassen in onze stad zorgen voor die openheid. Onze stad heeft daardoor een traditie wat water betreft, maar doet daar nog weinig mee. Het zou goed zijn, om vanaf NU bij alle plannen die je als stad maakt, juist de waarde van water als ‘blauwe draad' te bevragen.

(overhandiging van de enige echte bossche waterbol)

"Beste Wethouder

Met dit doosje en de glazen bossche waterbol willen wij de stad dezelfde spiegel voorhouden als destijds rondom de polemiek van het glazen kooitje aan de Does de Willeboissingel. Het mag maandag even op het bureau, maar laat dit doosje circuleren in het stadskantoor.
De gids 10 x Den Bosch zien wij als het afscheid van ‘de geanalyseerde stad'. De stad van de beschreven beleving, die is gevormd en gemaakt. Wij willen graag dit moment ter hand nemen om de geanalyseerde stad letterlijk een spiegel voor te houden. Een waterspiegel wel te verstaan. De vraag is wat de stad wil worden en wat de stad wil zijn. De waterbol zal wellicht dat antwoord geven. ‘De stad van steden' wordt ‘de stad van visioenen', het verhaal van de nieuwe stad s-hertogenbosch.

Op naar 2016, op naar de stad van visioenen, u zult nog veel van de stad gaan horen."

Mede namens Marius van de Wildenberg,

Jeroen van de Ven