archief
categorie |
projecten |
|
aanvang |
12-08-2009 |
|
locatie |
Huis van Bewaring - Justitie, Den Bosch |
Het BAI is een van de kernpartners van het CCC (City Change Centre). Daarbij zijn wij intensief betrokken bij het project 'Huis van Bewaring'.
CONCEPTONTWIKKELING HUIS VAN BEWARING
zie ook <dossier Huis van Bewaring / Paleis van Justitie>
Nadenken vanuit verschillende invalshoeken over nieuwe invulling Huis van Bewaring als onderdeel van het grote geheel en in samenhang met andere ontwikkelingen in de stad, ons cultureel erfgoed en het Den Bosch van de 21e eeuw.
Tijdpad:
Met de brainstormsessie in 2008, de creatieve dagen over het Huis van Bewaring/Paleis van Justitie met de jonge specialisten op 14 en 15 januari in het EKWC, gevolgd door een ‘fijn-slijp-dag’ op 5 februari , komt een einde aan Fase I van dit project. Vervolgens kan in Fase II de schat aan materiaal en ideeën verder worden uitgewerkt naar een vooral visueel hoogwaardige presentatie. De planning ziet er als volgt uit:
- 5 februari: ‘fijn slijpsessie’ en afronding Fase I jonge specialisten in EKWC
- Medio februari: overleg Kees Schipper, Rob de Haas, Jacky over invulling Fase II
- Eind februari: samenstelling en briefing toetsingscommissie
- Begin maart: eerste bijeenkomst toetsingscommissie
- 12 maart: 1e presentatie aan bestuur CCC
- Eind maart: 2e presentatie aan bestuur CCC
- Week 15 (2e week april): definitieve presentatie gereed
- juni 09: uitwerken concepten tot plan van aanpak onder leiding van het BAI / Heijmans
Het Zuidwalkwartier krijgt in de periode tot 2015 een nieuw aanzien. Eén onderdeel daarbij wordt gevormd door het oude Huis van Bewaring en Paleis van Justitie. Over hun toekomst heeft een werkgroep van het CCC op verzoek van de gemeente nagedacht. Bij deze activiteit hebben de deelnemers inspiratie gezocht in termen als laagdrempelig, voor alle Bosschenaren, sociaal, cultureel, educatief, jong & oud, ontmoeting. Ook ‘grensverleggend’ was zo’n woord, alleen al door het feit dat tijdens de bijeenkomsten de opmerking ‘ja maar…’ verboden was. De ideeën en uitgangspunten gaan nu een station verder.
Het BAI houdt u op de hoogte van de vorderingen binnen het CCC.
Rolf van Boxmeer / Sander Penners
Achtergrondinformatie
Interessant in de Bossche situatie is dan ook nog te vertellen, dat in het oude - met gele bakstenen opgetrokken - gebouw, aanpalend aan het Huis van Bewaring, het Shared Service Center is gevestigd dat ook onder de DJI valt. Dit Shared Service Center omvat onder meer inkoop, personeelszaken, financiën en ICT.
de panden
De Rijks Gebouwen Dienst RGD moet nog over de toekomst van dit pand beslissen. Het Huis van Bewaring sluit per 1 januari 2008. Aanpalend staat nog een Kantoorgebouw [Shared Service Center] van Justitie en aan de 'voorzijde', op de Spinhuiswal, een voormalig Paleis van Jusitie. Deze gebouwen worden per 1 januari 2009 afgestoten. Het is nog niet bekend welke bestemming ze krijgen, maar de RGD zal ze niet in eigendom houden.
Het Huis van Bewaring uit 1807 met zijn neo-classistische voorgevel.
Het in Engelse bouwstijl opgetrokken pand dient al twee eeuwen als 'tuchthuis', maar verliest per 1 januari 2008 zijn functie.
Per 1 januari 2008 verliest dit gebouw met 236 plaatsen en circa 200 cellen, zijn functie vanwege niet passend aan de eisen van deze tijd. Dan denkt men aan factoren als beheer [veiligheid], de organisatie van de diensten [praktisch toezicht op en ontspanning van de gedetineerden] en de logistiek.
de historie
Al ver voor 1800, het zou nog 74 jaar duren vooraleer de vestingstatus werd opgeheven, werden al plannen gesmeed om een Tuchthuis te bouwen. Op 'een lapje tuingrond', dat warmoezerijen, weiland en akkers bevatte, kocht het Rijk grond aan. Ook de schutterij had er aangrenzend zijn oefenterrein. De bouwkosten bedroegen 100.000 gulden. Het bedrag dat voor het stukje grond van de schutterij werd betaald was 3500 gulden.
Voor 1874 lagen meteen aan de stadsmuur deze warmoezerijen waar boeren hun groenten teelden en het vee lieten grazen.
Het huis, waarvoor de Haagse architect J. Gunkel het ontwerp maakte, is opgetrokken in een classistische bouwstijl, die toen mode was.
de gevangenenfabriek
De gevangenen verhuisden van de kerkers en enkele cellen in de Leuvense Poort [Hinthamerpromenade] naar een grote gevangenzaal. Behalve de stadspoort diende ook de kelders van het stadhuis als gevangenis. De gaffelkamer of teerkamer herinnert daar nog aan.
Het huis in de St.Jorisstraat, dat afgestemd was op 225 plaatsen, kreeg de bijnaam Spinhuis vanwege het werk, spinnen van wol, dat de gevangenen verrichtten.
Voor elk jaar detentie betaalde de gemeente Den Bosch 120-160 gulden en daarnaast 120 gulden wasgeld.
Gevangenschap betekende opsluiting in afwachting van een definitieve straf, zoals ophanging, brandmerking of geseling. De uitvoering vond plaats op de Markt, waar op 4 juni 1856 de laatste terechtstelling plaats vond of op de Vughtse hei, waar eeuwen een galg heeft gestaan. In sommige plaatsen kent men nog het galgenveld.
Pas in de 18e eeuw verdwijnen de lijfstraffen en worden rasp-of tuchthuizen opgericht.
bewaking
De gevangenen verbleven overdag op werkzalen en 's nachts op slaapzalen.
In het Bossche Huis van Bewaring werden de gevangen bewaakt door 4 bewaarders, die inwonend waren mét vrouw én kinderen. Buiten hielden nog eens 28 soldaten olv 2 korporaals en een sergeant de wacht.
De taak van de bewaarders bestond uit: toezicht houdne op de bezoeken, eten uitdelen, inspecties van deuren en aantal gevangenen, de stookplaatsen brandend houden, controle van d eriolering, op gezette tijden de bel luiden en de aanname van oude [wassen] en vertrekking van nieuwe kleding.
Er heersten vele misstanden, zowel bij de bewaarders: fraude, onzorgvuldigheid in taken, dronkenschap en diefstal. Ook bij de gevangenen zat het niet altijd lekker. Neem bijvoorbeeld de onderlinge jaloezie, machtsmisbruik en sexuele uitspattingen.
Het Huis van Bewaring was bedoeld voor 225 gevangenen [tenminste zoveel plaatsen waren er]. In werkelijkheid zaten er 692 mannen en 136 vrouwen. In 1829 volgde een uitbreiding naar 350 plaatsen....
Vanaf 1860 komt de cellulaire opsluiting in beeld. Een beleid dat volgt uit de opinie dat afleren van slecht gedrag alleen kan door eenzame opsluiting.
'Den Bosch' verbouwt in 1860 het tuchthuis tot cellengevangenis.
In diezelfde 19e eeuw nog werd het tehuis opnieuw uitgebreid met onder meer een hospitaal. De mannen, zo staat in de annalen te lezen, liggen om en om in hangmatten. Dat 'om en om' was bedoeld om sexueel getinte omgang onmogelijk te maken....
In het tijdvak 1860-1940 komen er meer gespecialiseerde opnamens en verblijven, zoals zalen/afdelingen voor jongens, aparte [oudere] mannenafdelingen en afdelingen waar men op medische grond [invalide, psychiatrische aandoeningen] verblijft. In deze eeuw worden ook vormen van onderwijs ingevoerd.
In 1892, zoals het Gemeenteverslag uit dat jaar meldt, staan er 4 eerste klas bewaarders geregistreed en 17anderen, van wie 1 vrouw, 1 administrateur, 1 klompenmaker en 1 schoenmaker. De gedetineerden brengen de dag [half 7 tot half 9] door met werken. In de oorlog functioneert het HvB tegelijk met een afdeling van de Sicherheitspolizei.
Na de oorlog krijgt het verschijnsel resocialisatie meer aandacht en ook de ontspanning vormt , naast het volgen van een kerkdienst, luchten en arbeid, onderdeel van het weekprogramma. Met name wordt in dit verband gelet op de jongeren
In de jaren 60 mogen de gedetineerden 10 maal per jaar -groepsgewijs- naar de tv kijken...
Bronnen:
- 'Ge kunt me nog meer vertelle...' - Uitgeverij Bastion Oranje. 1989.
- De Leuvense Poort, Twee eeuwen detentie in 's-Hertogenbosch 1807-2007. Uitgave P I Noord-Brabant -Noord. 2007
- Klaas de Graaff manuscript over historie Huis van Bewaring getiteld: 'De polsslag van het kwaad', ofwel '200 jaar Detentie in 's-Hertogenbosch'.
- Website Bastion Oranje
