archief
Excursie HEVO Seniorenafdeling Rosmalen - Bossche School Noord Brabant
15 april 2010 excursie
aanvang: 9:00 Perron 3 Rosmalen tot 20:30
07 april 2010 introductieavond
aanvang: 19:30 Rodenborch College
De HEVO, seniorenafdeling in Rosmalen, organiseert samen met het Rosmalense Rodenborch-College en het Bossche BAI een reis en een lezing rond de Bossche School. Op donderdag 15 april is de HEVO excursiereis door het noorden van de provinvie Noord-Brabant gepland langs de architectuur van de Bossche School. De Bossche School is een verzamelnaam voor een geheel van ideeën aangaande architectuur, stedenbouw, meubilair, etc., waar het gedachtegoed van de Benedictijner monnik Dom Hans van der Laan aan ten grondslag ligt.
Deze vorm van architectuur is dan ook meer dan de sobere vormgeving van gebouwen. "Het bouwen is in feite het ontnemen en verbijzonderen van een stukje natuur om de mens fysiek te beschermen met wanden, vloeren, daken, enz., enz.", aldus Dom van der Laan. Niet voor niets zijn vele kerken en kloosters, maar ook stadhuizen en particuliere woningen in deze stijl opgetrokken, zoals de Laurentiuskerk en het voormalige gemeentehuis ( het huidige Perron3 ) in Rosmalen.
Foto interieur woonhuis Jan de Jong door ©Harrie de Fotograaf
Verslag
Bijzondere reis naar voorbeelden van de Bossche School in de regio
Het jaar 2010 is door het Bosch Architectuur Initiatief ( BAI ) uitgeroepen tot een jaar van de Bossche School. In de media is hier al ruim aandacht aan besteed. Tegen deze achtergrond zijn de themareizen van de HEVO gestart met een reis langs deze bijzondere vorm van architectuur in de regio.
Op woensdagavond 7 april hield architect Hans van der Laan op het Rodenborchcollege een bevlogen en interessante inleiding over de architectuur van de Bossche School. Hans is als architect, maar ook als een van de nazaten ( zoon van Nico van der Laan, architect van het Sint Janslyceum in Den Bosch en neef van Dom Hans van der Laan ) bijzonder actief als het gaat om het uitdragen van de essentie van de Bossche Schooltraditie. In woord en beeld leidde Hans het gezelschap door de geschiedenis en karakteristieken van deze architectuur. De geschiedenis, die begon bij Dom Hans van der Laan, benedictijnenmonnik en zoon van de Leidse architect Leo van der Laan.
"Het bouwen is in feite het ontnemen en verbijzonderen van een stukje natuur om de mens fysiek te beschermen met wanden, vloeren en daken, enz.,enz.", aldus van der Laan. Niet voor niets zijn vele kerken en kloosters, maar ook stadhuizen en particuliere woningen vanuit dit uitgangspunt opgetrokken, zoals de Laurentiuskerk en het voormalige gemeentehuis ( het huidige Perron3 ) in Rosmalen. Dom van der Laan ontwikkelde een theorie over getalsmatige verhoudingen, het zogenaamde plastisch getal. Na de Tweede Wereldoorlog verzorgde van der Laan, samen met zijn broer Nico, de lessen over Kerkelijke architectuur in het Kruithuis in Den Bosch. Uit deze cursus kwam de Bossche School voort. De sobere vorm van architectuur kenmerkt zich in het gebruik van natuurlijke materialen, waarin baksteen en beton overheersen.Ruimte, vorm en grootte worden als elementaire ervaringsniveaus samengebracht. De uitgebreide toelichting door Hans van der Laan bood een goede achtergrond om op donderdag 15 april op stap te gaan.
Om 9.00 uur werden wij ontvangen met een kop koffie in Perron3, waar historicus en docent aan het Rodenborchcollege, Kees van den Oord, aansluitend aan de inleiding van Hans van der Laan, een toelichting gaf op de bijzondere Bossche Schoolarchitectuur. Uit zijn inleiding bleek nog eens dat over smaak niet te twisten valt, want Kees verschilde nadrukkelijk van mening over de aanbouw aan Perron3. De "vierkante doos" vond architect van der Laan een aanfluiting voor de Bossche Schoolarchitectuur van het voormalige gemeentehuis.
Op weg naar Schayk, om het markante huis van Jan de Jong aan de weg naar Reek te bekijken. Velen van de 30 reisgenoten zijn in de loop der jaren dit huis gepasseerd in de vooronderstelling dat hier een klooster is gelegen. Het indrukwekkende woonhuis van Jan de Jong heeft ook een kloosterachtige vorm en sfeer. Wij worden hartelijk ontvangen door de echtgenote van de inmiddels overleden Jan de Jong en de voorzitter van de Jan de Jongstichting, Daan Peters. Mevrouw de Jong, nog zeer vitaal voor haar 91ste jaar, vertelt geamuseerd over haar echtgenoot, één van de leerlingen van Dom van der Laan, die nog meer koos voor versobering van de Bossche architectuur. Het woonhuis is in een strakke stijl gebouwd met ommuurde tuin en prachtige lichtinvallen. Wij hebben dan ook een mooie dag uitgekozen voor de excursie. Daan Peters leidt ons door het huis van de familie de Jong, waar met name de slaapkamers van de kinderen opvallen als naast elkaar gelegen "zolderkamers" met slechts een dik gordijn als deur. Wat moet dat geweest zijn in hun oubertijd, vragen wij ons af. Wij wanen ons in Italië, waar in Toscane het huis van Jan de Jong niet zou misstaan.
Ook alle meubels en de sobere, soms sombere, verlichting zijn in de typisch Bossche school stijl gefabriceerd. Van computers is geen sprake in het werkatelier van de architect, eerder van ambachtelijke tekentafels. De keuken is wel heel bijzonder.
Na veel dank aan de gastvrije mevrouw de Jong en de inspirerende voorzitter van de Jan de Jongstichting wordt het tijd één van zijn kerkelijke bouwwerken te bekijken; de Kerk van de Heilige Kruisvinding in Odiliapeel. Een typisch voorbeeld van de Bossche Schoolinterpretatie van Jan de Jong. Een uitvaartviering is net voorbij als wij de kerk bezichtigen. De moeite van een bezoek waard, hoewel betonrot inmiddels de kerk helaas aantast. Vooral ook hier valt de lichtinval op. In fraaie sluiers schijnt de zon op het markante altaar; een "huis" in de sobere ruimte van de kerk. Na de Pauluskerk in Uden, inmiddels aan de eredienst onttrokken, vanuit de bus bekeken te hebben, wordt het tijd voor de lunch op de markt van Uden. Zoals gewoon bij de HEVO reizen wordt ons ook nu weer een voortreffelijke lunch geboden.
De reis vordert als wij richting Nieuwkuijk gaan, terwijl in de bus een achtergrondfilm over het leven en de architectuur van Dom van der Laan wordt getoond.
In Nieuwkuijk staat Hein de Bonth ons op te wachten om uitleg te geven over de Johannes Geboortekerk, hét voorbeeld van de Bossche Schoolarchitectuur van Nico van der Laan, gebouwd in 1952. De firma de Bonth en de Bonth van Hulten zijn van oorsprong al gerenommeerde aannemers die het bouwen van de Bossche Schoolarchitectuur, met veel metselwerk en betonconstructies, eigen is. "Vakmanschap is meesterschap", zoals ook blijkt uit de rondleiding door de Johannes Geboortekerk met de separate toren, middelpunt van Nieuwkuijk. De Belgische pastoor, benieuwd naar de gasten in zijn heiligdom, valt Hein de Bonth geestdriftig bij in de uitleg over de typische kenmerken van de architectuur: de portico met dubbele entree, de betonnen lateien, de puntgevel en de sobere absis. In de Mariakapel vertelt de pastoor over de Gulden snede, de ingewikkelde wiskundige constructie waar Dom van der Laan zijn ruimte indeling op baseerde, hetgeen ik niet na kan vertellen. Evenals de achthoek, zeven plus één, aldus de pastoor, het magische getal.
We ronden de route langs de voorbeelden van Bossche Schoolarchitectuur af bij de Sint Catharinakerk en het Stadhuis van Heusden. Daar de koster op vakantie is vertelt Kees van den Oord over de geschiedenis van de kerk, gebouwd in de Basilicaanse stijl op de plaats waar vroeger de voorburcht van het kasteel van Heusden stond. De meeste vormen van Bossche Schoolarchitectuur hebben we nu wel gezien, zodat het tijd wordt voor een borrel op het terras van café Kareltje in het wonderschone Heusden. Na een prima diner in het gerenommeerde restaurant Havenzicht wordt het tijd huiswaarts te gaan. Met zicht op de vuurrode ondergaande zon, vanwege de IJslandse aswolk, bereiken we om 20.30 uur Perron3, waar de reisgenoten, met weer veel waardering voor de HEVO organisatie van deze fantastische dag, huiswaarts gaan.
Jan Jansen
Projectleider: Kees van den Oord
