bai stad
thema |
Katholieke stad |
KATHOLIEKE STAD
<<< terug naar BAI-stad
PDF: 
Achtergrondinformatie Katholieke Stad.pdf <2,5MB>
Google Maps: <wandelroute 'de katholieke stad'>
Onderwerpen: Sint Jan - Sint Cathrien - Marienburg - Capucijnerklooster - Emmaplein - San Salvator - Begraafplaats Orthen - Gebedsruimte
De kracht van stijlloosheid (bron: 10XDENBOSCH - Olv Klijn en Joks Jansen)
De architectonische resultaten van de Bossche binnenstadsvernieuwing hebben in de Nederlandse ontwerperswereld weinig aandacht getrokken, omdat bij de herinrichting van de binnenstad nadrukkelijk aansluiting is gezocht bij de traditionele middelen en vormentaal van de Bossche School. Er werd geenszins de behoefte gevoeld om ‘moderne’ oplossingen te verzinnen, mede gezien de slechte ervaringen hiermee in de naoorlogse periode. Hoewel de keus van de Bossche politiek en architecten destijds niet werd begrepen, omdat de meeste ontwerpers zich nog ten volle richtten op het modernisme als dominante ‘stijl’, met een afwijzing van het verleden als gevolg, bestaat er vandaag de dag meer waardering voor een behoedzame aanpak. Het modernisme is niet langer ‘heilig’ in het ontwerpdiscours. Onder de vlag van het ‘kritisch regionalisme’ wordt door diverse architectuurtheoretici een koerswijziging bepleit om tot een humane, kwalitatief goede en duurzame architectuur te komen. Niet voor niets mogen zulke uiteenlopende architecten zoals Bob van Reeth, Jacques de Brouwer, Marie José van Hee en Rafael Moneo op toenemende belangstelling verheugen. Tegen deze achtergrond is – in retrospectief – een herwaardering van dit gebouwd erfgoed mogelijk.
foto: Hans Aarsman - 2008: begraafplaats Orthen
In tegenstelling tot veel postmoderne architectuur die medio jaren tachtig in Den Bosch werd gebouwd, blijken de panden van de Bossche School, zowel die uit de eerste naoorlogse periode, als ten tijde van de binnenstadsreconstructie in de jaren zeventig, bestand tegen de tijd. Hoewel niet opvallend aanwezig in het stadsbeeld tonen ze met hun nadruk op goede maatverhoudingen, sober materiaalgebruik en continuïteit een zekere stijlloosheid, die krachtig genoeg blijkt om opgenomen te worden in de canon van de Bossche stadsontwikkeling.
foto: Hans Aarsman - 2008: St. Janskathedraal
Juist vanwege de toepassing van de ‘universalistische’ maatverhoudingen van het plastisch getal blijkt veel Bossche-Schoolarchitectuur ook op een andere manier duurzaam. In tegenstelling tot de neogotische kerken uit de negentiende en vroeg-twintigste eeuw of de traditionalistische kerken van de Delftse School lenen de kerkgebouwen van de Bossche School zich bijvoorbeeld goed voor hergebruik. Zonder de architectuur aan te tasten, kunnen de kerkruimten worden benut als vergaderzaal, gehoorzaal, dorpshuis, oefenruimte of tentoonstellingsruimte. Het is in de praktijk goed mogelijk om van deze kerkgebouwen kleinere ruimten af te scheiden, met behoud van de architectonische waarde. Dit is bijvoorbeeld te zien bij de voormalige Laurentiuskerk te Rosmalen, naar een ontwerp uit 1965 van Nico van der Laan, W. Hansen en H. van Hal. In dit kubistische, bakstenen gebouw met opvallende dakopbouw is nu een dansschool gevestigd. Desondanks komen sloop en vernieuwbouw van (met name) de vroege werken uit deze architectuurstroming nog altijd voor, zeker nu steeds minder kerken voor de eredienst worden gebruikt en het bisdom van Den Bosch geen voorstander is van een andere bestemming.
foto: Hans Aarsman - 2008: St. Janskathedraal
Verschillende kerken van de eerdergenoemde Jan de Jong, Jan van der Laan, Julian Kirch en andere Bossche-Schoolarchitecten zijn recent onder de sloophamer terechtgekomen of dreigen dat lot alsnog te ondergaan. En hoewel architectuur en stedenbouwhistorici en lokale monumentenzorgers – onder aansporing van het door het ministerie van O C&W aangekondigde deltaplan voor het behoud van kerken – in toenemende mate pleiten voor behoud van dit jonge erfgoed, heeft het nog niet tot veel weerklank bij (Bossche) burgers geleid. Hier toont zich waarschijnlijk de spanning tussen de prachtige verstilde gebouwen van de Bossche School enerzijds en de vaak dwingende, Spartaanse materialisering die bij de meeste burgers allesbehalve warme gevoelens van ‘kleur en poëzie’ oproept. Wellicht kunnen architecten en erfgoedbewakers in dit verband lering trekken uit de lotgevallen van het Mariabeeld in de Onze Lieve Vrouwekapel. Bijvoorbeeld door ervoor zorgen dat de gebouwen in de toekomst worden omringd door ‘een zee van groen en bloemen’.
foto: Hans Aarsman - 2008: Orangerie
