2009: Vergankelijkheid en de Stad

Update: BAI Jaarverslag 2009

Met het jaarthema ‘de stad en haar grenzen’ concentreerde het BAI zich in 2008 vooral op twee zaken:

  • Enerzijds het oprichten van het City Change Center (CCC). De actieve samenwerking tussen BAI en CCC heeft inmiddels tot enkele nieuwe en interessante projecten geleid. Het betreft daarbij belangrijke ruimtelijke ontwikkelingen van de stad waarover hieronder meer.
  • Anderzijds onderhoudt het BAI de eigen duurzame en succesvolle projecten die bij u bekend zijn, zoals de dag van de architectuur, architectuurwandelingen, het educatieproject, de lezingenreeks en de filmcyclus. Daarmee is het BAI steeds actief betrokken bij actuele ontwikkelingen in de stad, en blijven wij zoeken naar het uitdiepen van algemeen interessante onderwerpen die de kwaliteit van de openbare ruimte aangaan.

Met het programma 2008 maakt het CCC zijn rol als initiator en ideeëngenerator meer dan waar in onze stad. Samenwerking met het BAI is daarbij van groot belang aangezien het BAi de architectuuropgave verder oppakt en daarmee invloedrijk bij de eerste ideeën over de opgaven betrokken is. Deze intensieve samenwerking zal de aankomende periode concrete resultaten opleveren in de vorm van planontwikkeling voor de Gestelse Buurt, het Groot Zieken Gasthuisterrein en het Huis van Bewaring.

Dit brengt mij direct op het thema van het jaar 2009: ‘vergankelijkheid en de stad’. Aanleiding voor dit jaarthema was de concrete vraag om op de 150 jaar oude begraafplaats Groenendaal te komen tot een nieuw ossuarium (knekelhuis).

Onze stad, met name de binnenstad, lijkt op slot. Vernieuwende ideeën worden vaak in de kiem gesmoord. Verzet tegen modernisten is niet nieuw, maar ‘het bevriezen’ van het historische beeld in de stad is actueler dan ooit. Mag je dingen die vergankelijk zijn in de stad ‘verversen’? Dit deed ons denken aan het Metabolisme, een Japanse architectuurstroming met flexibiliteit en tijdelijkheid als kernbegrippen. Deze stroming beschouwde architectuur niet als blijvend, maar als beweeglijk en vergankelijk. Men wilde daarbij uitdrukking geven aan een gelijkenis tussen architectuur en het menselijk leven, dat een cyclus kent van geboorte, groei, volwassenheid en de dood. In de beeldende kunst wordt deze term soms gebruikt voor vrijplaatsen waar politiek/cultureel/sociaal metabolisme tot stand komt. De vrijplaats voor wisselwerking, en als katalysator om nieuwe ideeën op gang te brengen tussen bijvoorbeeld politiek, kunst, literatuur en architectuur. Een van de kerntaken van het BAI en het CCC.

Ook ’s-Hertogenbosch kent deze cyclus. Delen van de stad schreeuwen dan ook om vernieuwing. Het BAI wil met het jaarthema inspelen op een aantal grootschalige actuele ruimtelijke vragen binnen onze historisch stad, waarbij duurzaamheid en vergankelijkheid hand in hand gaan. Tezamen met het CCC gaat het BAI binnen verschillende nieuwe werkgroepen aan de slag om ideeën te ontwikkelen voor de Gestelse Buurt/ Meerendonk, het ontwikkelen van het ABC kwartier (Kenniscentrum/Faculteit samenlevingstechnologie) op het Groot Zieken Gasthuisterrein (GZG) en de herontwikkeling van het Huis van Bewaring tegen het Bossche Broek.

Ook de bestaande werkgroepen gaan met het jaarthema aan de slag:

De projectgroep ‘dag van de architectuur’ zal begraafplaats Groenendaal als prijsvraag tweeledig oppakken. Enerzijds kan het knekelhuis als architectuuropgave gebruikt worden en anderzijds zal de herstructurering van de begraafplaats ingezet worden als ontwerpopgave in groter landschappelijk verband.

De lezingenreeks ‘architectuur en ….’ zal ingaan op deze opgave door het organiseren van lezingen over grafmonumenten, over de eeuwige zoektocht naar harmonie (zoals het maatsysteem van bijvoorbeeld de Bossche School) en een lezing over landschapsontwikkeling in de provincie.

De werkgroep 'educatie' zal bijvoorbeeld 1500 jongeren in de leeftijd 13-15 jaar weten te bereiken om een geheel vernieuwde Markt te ontwerpen in het centrum. Daarmee zal een jonge generatie ontwerpers visie geven aan een actueel en slepend thema, de ‘herinrichting van de markt’.

Binnen onze filmcyclus worden actuele thema’s die spelen, zoals de betekenis van historische architectuur in de moderne stad, de architectuur van de dood, de achterkanten van de stad, en de dood van de (generieke) stad, verbonden aan film.

Onze jaarlijks terugkerende BAI-excursie stelt zich jaarlijks ten doel om op een aantrekkelijke manier kennis te kunnen maken met buitenlandse architectuur en stedenbouwkundige oplossingen en problemen. Daarmee worden de eigen Bossche stedenbouwkundige oplossingen en architectonische vondsten gerelativeerd. Het aankomende jaar gaan we in het Duitse Keulen kijken, hoe de wederopbouw van de door de Tweede Wereldoorlog zwaar getroffen stad er na een halve eeuw architectonisch en stedenbouwkundig voorstaat. Over vergankelijkheid gesproken.

Ook dit jaar hoopt het BAI een smaak- en spraakmakende rol te gaan spelen in visievorming rond onze stad. Tezamen met het CCC staat er ook dit jaar een concrete projectorganisatie die inhoudelijk met actuele vraagstukken in de stad aan de slag kan. Wij houden u op de hoogte!

Namens het bestuur van het Bosch Architectuur Initiatief

Michael Bol