2013: Maak Jouw Stad

Update: BAI Jaarverslag 2013

Tijdens de afgelopen 2 jaar hebben we met het thema 'Reset The City' de ‘geplande' veranderingen in de stad besproken, geïnventariseerd en geëvolueerd. Hierbij kwam de ruimtelijke verschuiving, de transformatie van 21 plangebieden aan de orde. Van werken naar wonen, van wonen naar groen en dergelijke, hetgeen nieuwe accenten, nieuwe verbanden, nieuwe sociale contacten, kortom een nieuwe context zou moeten opleveren. Deels is dit ook gebeurd. Den Bosch wordt bijvoorbeeld als woonstad erg gewaardeerd. Ontwikkelingen op het Paleiskwarier en het Museumkwartier worden bijvoorbeeld vaak als voorbeeldproject aangehaald.
Gaandeweg de ontwikkeling van 2 jaar ‘reset the city' groeide, mede door de harde intrede van de financiële crisis, het besef binnen de bouwsector dat er minder ruimte lijkt te zijn voor de oude manier van stedelijk plannen. Een eerste reactie op nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen levert op dat we steeds minder nieuwe wijken bouwen in het weiland, maar we verdichten, herstructureren en plegen ‘archipunctuur' binnen het bestaand stedelijk weefsel. De context van de bestaande stad is complexer, bewoners willen een belangrijke positie in nemen wanneer over hun directe woonomgeving wordt gesproken! Hier is nog niet altijd ruimte voor, met snelle commerciële succesjes wil men de markt blijven voeden waarbij niet altijd de juiste vragen worden gesteld over het wonen in de stad, zonder de context als opgave mee te nemen! Het BAI stelt dat we in de huidige laagconjectuur moeten durven profiteren van de afwezige hoge ontwikkel druk, er is tijd om na te denken en discussie te voeren over de toekomst van de stad!

Het jaarthema ‘reset the city' leefde onder de bevolking, er hebben enkele heftige discussieavonden plaatsgevonden. De consequenties van de veranderde stad zijn in 2012 uitgelicht, bediscussieerd en zorgde voor het besef dat de stad transformeert! Van een totale transformatie is echter geen sprake gebleken. Grootschalige herontwikkelingen op het voormalige Groot Zieken Gasthuis terrein blijven vooralsnog uit, de theaterdiscussie is nog niet afgerond, en gebieden als het Paleiskwarier, de Willemspoort, Bosschveld en de Kop van ‘t Zand lijken, ondanks een A-lokatie lastig te ontwikkelen. De markt piept en kraakt, ontwerpers zoeken naar inspiratie, ontwikkelaars zoeken naar behoefte (van aanbod naar vraag gestuurd), beslissers zoeker naar draagvlak. Er liggen steeds meer kansen voor inspraak en participatie voor iedereen die zich geroepen voelt een bijdrage te leveren aan zijn leefomgeving!

MAAK JOUW STAD!
Maar 'bottom-up' stedenbouw, met zijn belofte van vrijheid, past ook om andere reden in de huidige tijdsgeest. Er is duidelijk een stemming van weerstand tegen al te veel overheid-bemoeienis, tegelijkertijd zijn we gehecht aan de collectieve voorzieningen van de verzorgingsstaat. Deze collectieve voorzieningen worden en zijn in de afgelopen decennia uit efficiëntie gedachte geprivatiseerd. De roep om 'een 'Balkenende norm' toont aan dat de vrijheid en het marktdenken van de nieuwe semi-publieke bedrijven, met als recent voorbeeld de woningcoöperatie, niet altijd gunstig uitpakt voor de burgers. Kortom het sentiment dat onze gemeenschappelijke belangen bij de overheid tot bureaucratie leiden is aangevuld met de graaiende manager die ze verkwanselt.
Vanuit deze beleving komt steeds meer een nieuw burgerschap tot bloei, de behoefte om het heft zelf in handen te nemen en samen te werken. De wiki- / occupy- / facebook-stad die opzoek is naar een nieuwe samenleving en andere manieren om vorm te geven aan het publieke domein. Dit proces is volop in beweging maar het is nog te vroeg om te concluderen wat het oplevert, vooralsnog is het vooral nog een oningevulde belofte voor een betere methode van stedelijke ontwikkeling. Want let op, in de ver doorgevoerde autarkische vrijplaats die Joep van Lieshout ons laat zien in de Agricola Novus geld ook het recht van de sterkste want desnoods met kanonnen wordt verdedigd. De collectieve stedenbouw helemaal los laten lijkt dus niet het antwoord, we moeten zoeken naar een samenwerkingsvorm.

Burgerparticipatie lijkt het antwoord maar is stiekem ook exclusief, hoe activeren we niet alleen de pioniers maar alle individuele belanghebbenden? Laten we daarom kritisch kijken wat er speelt in Den Bosch en daarbuiten. Wie neemt er initiatief en wat voor nieuwe initiatieven spelen er? Hoe gaan die om met de bestaande structuren? Hoe reageert de politiek? Wat is de taak van de gemeente in deze nieuwe stedelijke ontwikkeling? En hoe doen de traditionele grote privaat ontwikkelaars nog mee? Kortom wie houdt de regie en hoeveel vrijheid wordt er geboden? We constateren dat platforms als sociale-media een toenemende invloed hebben op het debat, het publiek lijkt op eigen wijze en indirect zelf de pen ter hand te nemen (‘da's krek wa kwou') opzoek naar het eigen individuele ideaal. Maar het is nog niet duidelijk hoe we het debat kunnen stroomlijnen om tot een gemeenschappelijk ideaal te komen.

Misschien ligt het ideale voorbeeld wel direct voor ons. De organische groei van de oude binnenstad van 's-Hertogenbosch. De gebouwen zijn door particuliere opdrachtgevers gebouwd en blijken nog steeds zeer geschikt om diverse functies te huisvesten. De stad is langzaam zonder blauwdrukplan uitgegroeid tot een sterke structuur waarbij de publieke ruimte als drager fungeert voor het openbare leven en feilloost en flexibel het individuele kan huisvesten. Het lijkt de opgave voor de komende jaren om van deze openbare ruimte een collectieve ruimte te maken, een ruimte waar bewoners meer verantwoording krijgen om samen mee te denken en vorm te geven aan de stad, kortom: ‘maak jouw stad!'

Theo Mathijssen - Michael Bol
januari 2013