2014: Who's the Boss(ch)

In 2014 gaat het Bosch Architectuur Initiatief (BAI) 'Dwars Door Den Bosch'. We kijken eigenzinnig en in doorsnede naar het veranderende profiel van de stad 's-Hertogenbosch. We zoemen in en kijken naar enkele locaties die typerend zijn voor de status-quo en de toekomst van onze stad. Door een focus op context, in plaats van een thema, zijn we beter in staat om de ruimtelijke actualiteit te koppelen aan de geschiedenis en de grotere verbanden. In 2014 kijken we locatie-gericht naar de traagheid van het bouwen aan de stad zodat we gefundeerd kunnen dromen over zijn toekomst.

De aflopende jaren hebben we het veranderende werkveld in de ruimtelijke ordening gevolgd. In een periode van twee jaar kwamen met jaarthema 'Reset The City' het vastlopen van de geplande herstructureringsprojecten en de leegstand in de stad aan de orde. Met het jaarthema 'Maak Jouw Stad' maakten we in 2013 kennis met de nieuwe stadmakers die bottom-up werken aan hun eigen leefomgeving. We zien dat de behandelde onderwerpen voorlopig nog wel actueel zullen zijn, immers, de stad is traag, hij weet niet de versnelling van op hem inwerkende veranderingen bij te houden. In 2014 pakt het BAI daarom vier locaties op die elk hun eigen dynamiek kennen, in zowel proces als invloedsfactoren.

De eerste locatie betreft de Kop van het Zand met de vrijkomende meelfabriek De Heus. De Kop van het Zand is een goed voorbeeld van een pauzeplek die de komende jaren een spannende en dynamische hotspot belooft te worden. Zonder direct aanwezige ontwikkeldruk ontstaat er immers ruimte voor zelforganisatie. De snelheid zou hier de traagheid kunnen inhalen. Tijdelijke interventies hebben de potentie van een vliegwiel die een grotere beweging in gang zet.

In 2004 heeft het BAI veel aandacht besteed aan het debat over de nota hoogbouw van de gemeente 's-Hertogenbosch. In 2014 worden de eerste twee resultaten die mogelijk zijn gemaakt door deze nota opgeleverd in de stad: de Jheronimus en de Amazones. Het duurde tien jaar om deze woontorens mogelijk te maken, Wellicht staan ze echter, ingehaald door de actuele laagconjunctuur, direct symbool voor het einde van een tijdperk.

De derde locatie is Rosmalen. Het masterplan voor het dorpscentrum is inmiddels twintig jaar in ontwikkeling en gaat binnenkort zijn politieke ontknoping beleven. Misschien leren we van dit proces dat traagheid ook goed kan zijn, met traagheid selecteert de stad. Alleen de werkelijk weerbarstige proposities zijn krachtig genoeg om de stad te laten veranderen. Aannemersdorp Rosmalen snakt naar een einde van de leegstand en zoekt nieuwe bezieling. In 2014 zal blijken of dat met grote slagkracht gerealiseerd gaat worden of dat het proces anders zal lopen.

De Zuidwal is de vierde locatie waar het BAI in 2014 op in zal zoomen. In 2005 schreef het BAI; "Aan de vesting wordt al vanaf de 12e eeuw door Jan en Alleman gerommeld. Steeds is de vesting aangepast aan nieuwe behoeften. Hergebruik van historische elementen is immers de beste aanleiding voor instandhouding." In 2014 is het ‘gerommel' zo goed als klaar. Met de integratie van een publieke parkeergarage wordt de Zuidwal zone gerestaureerd en opnieuw vormgegeven. De vraag hoe we het ontstane singel park gaan gebruiken is echter nog niet beantwoord. Hoe kan dit historische bouwwerk waarde toevoegen aan het leven in de stad in deze tijd en hoe zullen Bosschenaren zich het park toe-eigenen?

Het jaarprogramma presenteert zich als een festival blokkenschema. De vier centraal staande en actuele locaties worden in het schema in verschillende sporen behandeld. Elk spoor bestaat uit een sterk samenhangend programma, dat je kunt zien als een vorm van ontwerpend onderzoek. Publiek krijgt de kans om tijdens de programma onderdelen (zoals lezingen, films, gebouw visites en excursies), niet alleen relevante kennis op te doen, maar ook een debat te voeren over de uitwerking hiervan op de vier locaties. Kennisverdieping ten aanzen van plek en thema gaan hand in hand, en zijn direct relevant en herkenbaar voor mensen die zich betrokken voelen bij een locatie in de stad. Uiteindelijk sluiten we ieder blok af met een ontwerp via een prijsvraag of een studieproject. De resultaten stellen we op diverse locaties in de stad tentoon.

Wij verwachten dat deze, voor het BAI nieuwe, aanpak het belang van goede architectuur en ruimtelijke kwaliteit een podium geeft in het debat over de stad. De combinatie van verdieping van locaties, discussie en beeldend onderzoeken, geeft de potentie van een goed ontwerp en innovatief denken weer.

Oktober 2013
Theo Mathijssen, voorzitter BAI